آسفالت متخلخل ZOAB؛ راز خشک ماندن بزرگراه‌های هلند زیر باران

هلند بیش از ۸۰ درصد بزرگراه‌های اصلی خود را با نوعی آسفالت متخلخل به نام ZOAB (بتن آسفالتی بسیار باز) روکش کرده که آب باران را به‌جای نگه داشتن روی سطح، از میان خود عبور می‌دهد و به زهکشی زیرین می‌رساند. به گزارش زومیت، حدود ۲۰ درصد حجم این آسفالت را فضای خالی تشکیل می‌دهد و همین ساختار باعث می‌شود جاده‌های هلند حتی در باران شدید خشک به نظر برسند، پاشش آب از زیر تایرها به حداقل برسد و صدای تردد نیز حدود ۳ دسی‌بل کمتر از آسفالت متراکم باشد. سازمان ریکس‌واتراستات، متولی زیرساخت‌های جاده‌ای هلند، می‌گوید این ویژگی حتی ظرفیت عبور جاده را در هوای بارانی افزایش می‌دهد.

ساختار ZOAB چگونه است؟

تخلخل ۲۰ درصدی با استفاده از سنگدانه‌های درشت و حذف بخش عمده مصالح ریزدانه به دست می‌آید؛ در آسفالت متراکم معمولی، فضای خالی کمتر از ۵ درصد است. آب از منافذ پیوسته عبور می‌کند و به لایه زهکش زیر روسازی می‌رسد. همین منافذ، بخشی از صدای برخورد تایر و سطح را جذب می‌کنند و نسخه دولایه ZOAB کاهش صدای بیشتری نیز فراهم می‌کند.

استفاده از این آسفالت در هلند از دهه ۱۹۸۰ آغاز شد و در ۲۰۰۷ نسخه بادوام‌تر آن معرفی شد. اما ZOAB بی‌عیب نیست: ساختار باز باعث پیرشدگی سریع‌تر قیر و جدا شدن سنگدانه‌ها می‌شود، منافذ با آلودگی و گردوغبار مسدود می‌شوند و در زمستان، نفوذ آب به داخل روسازی مدیریت یخ‌زدگی را دشوار می‌کند. عمر مفید آن معمولاً کوتاه‌تر از آسفالت متراکم است و نگهداری پرهزینه‌تری می‌طلبد.

چرا برای مهندسان مهم است؟

آب‌گرفتگی سطح راه یکی از علل اصلی تصادفات جاده‌ای در فصل بارش در ایران است و در بسیاری از آزادراه‌های کشور، شیب عرضی ناکافی و زهکشی معیوب آن را تشدید می‌کند. آسفالت متخلخل راهکاری است که در ایران به‌صورت آزمایشی در چند محور شمالی به کار رفته اما فراگیر نشده؛ دلیل آن هم دقیقاً همان محدودیت‌هایی است که تجربه هلند نشان می‌دهد: حساسیت به گردوغبار (که در اقلیم خشک ایران بسیار بیشتر است)، نیاز به قیر اصلاح‌شده پلیمری و هزینه نگهداری بالا.

برای مهندسان راه و روسازی، درس اصلی این است که انتخاب نوع مخلوط آسفالتی باید تابع اقلیم و ترافیک باشد، نه فقط هزینه اولیه؛ اصلی که در نشریات فنی روسازی سازمان برنامه و بودجه نیز تصریح شده است. برای مهندسان ساختمان نیز ZOAB نمونه‌ای گویا از یک اصل عمومی مصالح است: خواص مکانیکی و دوام همیشه در یک جهت حرکت نمی‌کنند. همان منطقی که مبحث پنجم (مصالح و فرآورده‌های ساختمانی) در تعریف رده‌های دوام مصالح دنبال می‌کند و مبحث هجدهم (عایق‌بندی و تنظیم صدا) در طراحی سطوح جاذب صوت به کار می‌گیرد؛ چراکه کاهش ۳ دسی‌بلی صدای ترافیک، معادل نصف شدن انرژی صوتی است و برای ساختمان‌های حاشیه بزرگراه‌ها اثر مستقیم بر الزامات عایق صوتی نما دارد.