هواشناسی: سیلاب‌های تهران ربطی به ال‌نینو ندارد

یکی از مسئولان سازمان هواشناسی کشور در واکنش به نگرانی‌های اخیر تأکید کرد که سیلاب‌های تهران هیچ ارتباطی با ورود کشور به فاز ال‌نینو ندارد و هشدارهای صادرشده برای ۱۱ حوضه آبریز شمال تهران، از آسیب‌پذیری جغرافیایی این مناطق ناشی می‌شود، نه از قطعی بودن وقوع سیل. به گزارش خبرگزاری تسنیم، این اظهارنظر که ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ منتشر شد، پاسخی است به یادداشت مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی درباره خطر سیل پاییزی در روددره‌های پایتخت و تأکید می‌کند عامل اصلی خسارت سیل در تهران، دست‌اندازی به بستر رودخانه‌هاست، نه پدیده‌های اقلیمی دوردست.

به گفته او، ال‌نینو در عمل سامانه‌های مونسونی را تضعیف می‌کند و بارش‌های تابستانه تهران را کاهش می‌دهد؛ درحالی‌که بیشتر سیلاب‌های پایتخت در تابستان و بر اثر رگبارهای ناگهانی و محلی رخ می‌دهد، نه بارش‌های زمستانی.

او سیل تابستان ۱۴۰۱ را نمونه‌ای گویا دانست که در فاز لانینا، یعنی نقطه مقابل ال‌نینو، اتفاق افتاد. سیل‌های برق‌آسا در نقاطی مانند امامزاده داوود نیز نتیجه بارش‌های شدید و متمرکز در یک حوضه کوچک بوده است.

مشکل اصلی: ساخت‌وساز در بستر رودخانه

این مسئول هواشناسی، مداخلات انسانی از جمله سدسازی و ساخت‌وساز در بستر رودخانه‌ها را عامل اصلی تشدید خسارت سیل دانست و گفت حل مسئله سیل تهران بیش از هر چیز به مدیریت کاربری زمین در حوضه‌های شمالی شهر بستگی دارد.

بررسی‌های پس از سیل‌های اخیر نشان می‌دهد در بسیاری از روددره‌های شمال تهران، مسیر طبیعی آب با دیوارکشی، پرکردن و احداث بنا تنگ شده و ظرفیت عبور سیلاب به کسری از دبی طرح رسیده است؛ به همین دلیل بارشی که چند دهه پیش بی‌خطر بود، امروز به سیل ویرانگر تبدیل می‌شود.

چرا برای مهندسان مهم است؟

این بحث مستقیماً به کار روزانه مهندسان طراح و ناظر مربوط است. نخست، تعیین حریم و بستر رودخانه‌ها بر عهده وزارت نیرو است و هرگونه طراحی یا نظارت بر ساخت در مجاورت مسیل، بدون استعلام حریم، مهندس را در معرض مسئولیت انتظامی و کیفری قرار می‌دهد؛ حتی اگر شهرداری پروانه صادر کرده باشد.

دوم، مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان (پی و پی‌سازی) الزامات مشخصی برای شناسایی ژئوتکنیکی و ملاحظات آب زیرزمینی و آب‌شستگی دارد که در زمین‌های مجاور مسیل باید با دقت بیشتری اعمال شود. پی‌هایی که در سیل‌های اخیر خالی شدند، غالباً بدون توجه به این الزامات طراحی شده بودند.

سوم، مبحث بیست‌ویکم (پدافند غیرعامل) و ضوابط تاب‌آوری شهری، سیل را در کنار زلزله به‌عنوان مخاطره اصلی شهرهای ایران شناسایی کرده‌اند. مهندسانی که در طرح‌های خود سناریوی سیل صدساله را در نظر می‌گیرند ـ تراز کف طبقه همکف، محل تأسیسات حساس، مسیر خروج اضطراری ـ هم ایمنی بیشتری فراهم می‌کنند و هم در برابر دعاوی احتمالی مصون‌ترند.