هشدار درباره ۲ میلیون واحد مسکونی به‌شدت ناپایدار در کشور

یکی از اعضای هیئت مدیره سازمان ملی زمین و مسکن نسبت به وجود حدود ۲ میلیون واحد مسکونی به‌شدت ناپایدار در کشور هشدار داد. به گزارش خبرگزاری تسنیم، او روز یکشنبه ۶ مهر ۱۴۰۵ گفت این واحدها عمدتاً در حاشیه شهرها و در سکونتگاه‌های بدون برنامه، خارج از چارچوب ضوابط و نظارت مهندسی ساخته شده‌اند، سازه ضعیفی دارند و در برابر زلزله به‌شدت آسیب‌پذیرند. به گفته این مقام، تعیین تکلیف این واحدها باید پیش از تولید مسکن جدید در اولویت قرار گیرد.

این ۲ میلیون واحد کجا هستند؟

واحدهای مورد اشاره عمدتاً در سکونتگاه‌های غیررسمی حاشیه کلان‌شهرها قرار دارند؛ محله‌هایی که بدون پروانه، روی زمین‌های تفکیک‌نشده و اغلب با مصالح بنایی بدون کلاف ساخته شده‌اند. این هشدار در حالی مطرح می‌شود که سیاست اصلی دولت در سال‌های اخیر، تولید مسکن جدید در قالب نهضت ملی مسکن بوده و بازسازی بافت موجود سهم کمتری از منابع داشته است.

تجربه زلزله‌های گذشته ایران نشان داده بیشترین تلفات انسانی نه در ساختمان‌های مهندسی‌ساز، بلکه در همین بناهای خودساخته رخ می‌دهد.

چرا برای مهندسان مهم است؟

دو میلیون واحد ناپایدار یعنی بزرگ‌ترین بازار بالقوه مقاوم‌سازی در کشور؛ بازاری که تا امروز به‌دلیل نبود منابع مالی و ضوابط اجرایی ساده، عملاً فعال نشده است. بیشتر این ساختمان‌ها بنایی‌اند و ارزیابی آن‌ها باید بر اساس مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان (ساختمان‌های با مصالح بنایی) انجام شود: وجود یا نبود کلاف‌های قائم و افقی، نسبت طول دیوار به بازشوها، و کیفیت ملات. در بسیاری از موارد، راهکار مقرون‌به‌صرفه نه تخریب، بلکه افزودن کلاف و تقویت دیوارهای باربر است.

برای مهندسان سازه، ارزیابی سریع لرزه‌ای ـ مرحله‌ای پیش از بهسازی کامل ـ مهارتی است که در این حجم از ساختمان‌ها ضروری خواهد شد. شناسایی ضعف پی در زمین‌های دستی و شیب‌دار حاشیه شهرها نیز طبق مبحث هفتم (پی و پی‌سازی) بخش جدایی‌ناپذیر این ارزیابی است.

اگر این هشدار به برنامه اجرایی تبدیل شود، احتمالاً در قالب طرح‌های بازآفرینی و با منابع سازمان ملی زمین و مسکن ـ که به‌تازگی شرکت بازآفرینی شهری در آن ادغام شده ـ پیش خواهد رفت. مهندسانی که با ضوابط قانون حمایت از احیای بافت‌های فرسوده و مشوق‌های آن آشنا باشند، برای ورود به این پروژه‌ها آماده‌ترند.