اتصال‌های لرزه‌ای X-LAM؛ هولددان SHD و نبشی SHLS

در ساختمان‌های چوبی لایه‌ای X-LAM، شکل‌پذیری لرزه‌ای عمدتاً به اتصال‌های فلزی بستگی دارد. به گزارش INGENIO، نشریه تخصصی ساخت‌وساز ایتالیا، که در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ (۵ آبان ۱۴۰۵) منتشر شد، سالواتوره گراسیا، مهندس عمران و مهندس میدانی شرکت فریولسیدر (از گروه سیمپسون استرانگ‌تای)، نتایج آزمایش‌های این شرکت با پلی‌تکنیک میلان را شرح داده است. چون نویسنده نماینده تولیدکننده است، ادعاهای محصول باید با گواهی‌های فنی و برگه‌های رسمی تطبیق داده شود. هولددان اتصالی است که برابر واژگونی (بلندشدگی) مقاومت می‌کند و نبشی برشی در برابر لغزش.

آزمایش هولددان‌های سنتی

سه آرایش با مهار M20 آزمایش شد: هولددان روی ورق فولادی با پیچ M20 رده ۸٫۸، دو هولددان روی دال بتنی کم‌آرماتور C20/25 با مهار مکانیکی ATS-EVO و عمق ۱۲۵ میلی‌متر، و دو هولددان روی همان دال با میلگرد رزوه‌دار چسبانده‌شده با اپوکسی و عمق ۱۶۰ میلی‌متر. چوب GL24 بود و بارگذاری با جک هیدرولیک تحت کنترل جابه‌جایی انجام شد. در آرایش ورق فولادی، شکست شکل‌پذیر در بال قائم رخ داد. در دو آرایش دیگر، گسیختگی مخروطی بتن، یعنی شکست ترد، در حدود نیمی از بار آرایش فولادی رخ داد و ظرفیت کششی هولددان به‌کار نیامد. آرایش اپوکسی کمی شکل‌پذیرتر از مهار مکانیکی بود، ولی ظرفیت مهار باز برای حفظ سلسله‌مراتب مقاومت کافی نبود.

اتصال‌های SHD و SHLS

در هولددان SHD هندسه بست طوری تغییر کرد که ناحیه باریک‌شده با چند زبانه فلزی شکل‌پذیر پاره می‌شود و اتلاف انرژی در آن متمرکز است؛ میخ‌کوبی و مهار پایه قوی‌تر طراحی می‌شود تا ظرفیت کامل هولددان به‌کار رود. در نبشی برشی SHLS، آزمایش چرخه‌ای مطابق EN 12512 و مدل اجزای محدود انجام شد. نمونه‌های اولیه تمرکز تنش و کمانش داشتند و طرح نهایی با مفصل خمیری در ساقه پیچ، مطابق نظریه جوهانسن، شکست می‌خورد. سوراخ‌های کشیده به پیچ اجازه می‌دهند همراه چرخش دیوار حرکت کنند و نبشی در مقاومت واژگونی مشارکت نکند. مقاومت برشی مشخصه نبشی برابر کمینه ظرفیت اتصال‌دهنده‌های سمت چوب و ظرفیت فولاد، ۷۳ کیلونیوتن، اعلام شده و مهار بتنی باید قوی‌تر و از رده لرزه‌ای C2 باشد. گزارش اشاره‌ای به یوروکد ۸ نکرده است.

چرا برای مهندسان مهم است؟

اصل «طراحی بر پایه ظرفیت»، یعنی شکست اتصال شکل‌پذیر پیش از شکست ترد مهار یا چوب، برای هر سازه لرزه‌ای مهم است. در ایران ساختمان چوبی X-LAM مبحث اختصاصی ندارد؛ ولی اصول بارگذاری لرزه‌ای در مبحث ششم بارهای وارد بر ساختمان و مهار بتنی در مبحث نهم آمده و مبحث یازدهم طرح و اجرای صنعتی ساختمان‌ها چارچوب ساخت صنعتی را مطرح می‌کند. نتایج این آزمایش‌ها برای محصولات یک تولیدکننده است و برای پروژه ایرانی باید با آیین‌نامه داخلی تطبیق داده شود.

برای مرور ضوابط لرزه‌ای و ساخت صنعتی، اپلیکیشن قوانین ساخت‌وساز را ببینید.