بازسازی گزینشی سقف چوبی با خرپای فولادی؛ یک نمونه ایتالیایی

در یک ساختمان قدیمی راه‌آهن ایتالیا، به‌جای نوسازی کامل سقف چوبی، فقط اجزای فرسوده برداشته و با خرپای فولادی جایگزین شده است. به گزارش INGENIO، نشریه تخصصی ساخت‌وساز ایتالیا، که در ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۹ مهر ۱۴۰۵) منتشر شد، مهندس رافائلا رومانلو، رئیس بخش سازه‌ها و زیرساخت شرکت ETS، این پروژه را شرح داده است. متن کامل مقاله فقط به‌صورت PDF برای مشترکان در دسترس است و آنچه این‌جا آمده بخش قابل‌دسترس آن است.

ساختمان و دامنه کار

ساختمان متعلق به شرکت راه‌آهن ایتالیا (RFI) و در اصل انبار کالا بوده است. طول آن حدود ۲۱۰ متر و عرضش ۱۴ متر است و در جهت شرقی ـ غربی قرار دارد. بخش‌های کناری دیوار بنایی باربر دارند و بخش میانی، که احتمالاً بعدها ساخته شده، قاب بتن‌آرمه دوطبقه است. بخشی از سقف چوبی، تا حدی به‌علت نفوذ آب، فروریخته بود. پروژه فقط بازسازی موضعی سقف است و ارتقای کلی ایمنی یا مقاوم‌سازی لرزه‌ای کامل ساختمان را شامل نمی‌شود.

تشخیص

مهندسان تاریخچه ساختمان را از نقشه‌های اصلی ۱۹۴۷ و اسناد طراحی ۱۹۹۱ بازسازی کردند و بازرسی چشمی، آزمایش مقاومت‌سنج روی چوب، آزمایش کشش روی کشش‌بندهای فلزی خرپاها و آندوسکوپی و آزمایش دوجک تخت روی بنایی انجام شد. خرپاهای چوبی به‌طور کلی وضع نسبتاً قابل‌قبولی داشتند و آسیب‌های موضعی ناشی از نفوذ آب بود. تیر خط الراس در برخی نقاط تقریباً ازبین‌رفته بود، بعضی تیرچه‌ها در مراحل پیشرفته فرسودگی بودند و بالشتک تکیه‌گاهی چوب به‌دلیل احتمال نقص در سامانه زهکشی باید تعویض می‌شد. حشرات چوب‌خوار نیز موضعی دیده شدند. بنایی از سنگ نامنظم و گاهی قطعات آجر با ملات متغیر و اغلب ضعیف و حفره‌های گسترده ساخته شده و آزمایش جک تخت خواص مکانیکی ضعیف را نشان داد.

مداخله گزینشی

طراحی «گزینشی» بود: اجزای قابل‌بازیابی حفظ و نگهداری و اجزای غیرقابل‌بازیابی جایگزین شد و علت‌های فرسودگی هم برطرف شد. دو خرپای مجاور خرپای فروریخته با اجزای وابسته برداشته شد و سه خرپای شبکه‌ای فولادی با مقطع جعبه‌ای توخالی و دهانه حدود ۱۳ متر جایگزین شد. هر خرپا در دو نیمه متقارن در کارگاه پیش‌ساخته و با جوش نفوذ کامل ساخته شده و در محل با پیچ در خط الراس به هم متصل می‌شود. تیرچه‌ها و اجزای بالایی چوبی ماندند و سامانه ترکیبی فولاد ـ چوب پدید آمد. تعمیر بنایی بر اساس شدت آسیب انجام شد: بخیه‌کاری عمیق برای ترک‌های عمیق، پرکردن برای ترک‌های جزئی، بندکشی و تزریق دوغاب، با ملات سازگار.

چرا برای مهندسان مهم است؟

این نمونه نشان می‌دهد در بازسازی ساختمان‌های قدیمی، تشخیص غیرمخرب مقدم بر هر تصمیم است و گاهی نگه‌داشتن اجزای سالم از جایگزینی کامل بهتر است. در ایران ساختمان‌های بنایی با سقف چوبی بسیارند. طراحی و اجرای بنایی در مبحث هشتم طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی، ساختمان‌های فولادی در مبحث دهم و ارزیابی و نگهداری ساختمان‌های موجود در مبحث بیست‌ودوم آمده است. نتیجه این مقاله به یک پروژه مربوط است و نباید بدون ارزیابی مستقل به ساختمان دیگر تعمیم داده شود.

برای مرور ضوابط مرمت و ایمنی، اپلیکیشن قوانین ساخت‌وساز را ببینید.