مقاومت در برابر آتش سازه‌های فولادی؛ مشخصات فنی S.2 ایتالیا

چه اطلاعاتی باید در پرونده مقاومت آتش یک سازه فولادی بیاید؟ پاسخ تازه ایتالیا، سندی است که فقط به «رده مقاومت» بسنده نمی‌کند و راه‌حل طراحی و داده‌های پشت کنترل ایمنی را هم می‌خواهد. به گزارش INGENIO، نشریه تخصصی ساخت‌وساز ایتالیا، که در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ (اول آبان ۱۴۰۵) منتشر شد، «کمیسیون ایمنی سازه‌های فولادی در آتش» که بنیاد ترویج فولاد و سازمان ملی آتش‌نشانی ایتالیا تشکیل داده‌اند، این سند را منتشر کرده است. نویسندگان آندره‌آ مارینو، امیدیو نیگرو و سندرو پوستورینو هستند. سند به‌خودی‌خود تکلیف قانونی تازه‌ای نمی‌سازد.

مشخصات S.2 چه می‌گوید؟

مشخصات باید هندسه و مشخصات مکانیکی سازه، سطح عملکرد مورد نیاز راهبرد آتش، استانداردها و روش‌های محاسبه، شرایط مواجهه با آتش، خواص مصالح در دمای بالا، سامانه‌های حفاظت غیرفعال و فعال (در صورت اتکا) و محدوده کاربرد روش را خلاصه کند. اقدام S.2 در آیین‌نامه پیشگیری آتش ایتالیا پنج سطح دارد: I جلوگیری از پیامدهای بیرونی فروریزش، II مقاومت کافی برای تخلیه ساکنان، III مقاومت متناسب با مدت آتش، IV محدودکردن خسارت پس از آتش و V حفظ کارکرد کامل ساختمان پس از آتش.

دو مسیر طراحی

در «راه‌حل‌های مطابق»، طراحی تجویزی و بر پایه منحنی‌های دمای ـ زمان اسمی مانند ISO 834 است و برای فولاد مرجع EN 1993-1-2 (یوروکد ۳ بخش ۱-۲) و برای مقاطع مختلط EN 1994-1-2 است. در «راه‌حل‌های جایگزین»، مهندسی ایمنی آتش و سناریوهای واقعی آتش به کار می‌رود و کنترل کل سازه، نه فقط اعضای منفرد، انجام می‌شود. سند روش دمای بحرانی را ساده‌شده می‌داند که نباید وقتی اثر تغییرشکل، ناپایداری یا مقاطع رده ۴ مهم است بی‌ملاحظه به کار رود. در آتش طبیعی سه گام لازم است: تعریف سناریوی طراحی آتش، تحلیل حرارتی و تحلیل پاسخ مکانیکی. نرم‌افزارهای پیشرفته باید با مقایسه تجربی و تحلیل حساسیت اعتبارسنجی شوند.

مستندسازی حفاظت و ساختمان‌های موجود

برای سازه‌های محافظت‌شده باید خود محصول و شرایط استفاده، نه صرفاً «پوشش ضدحریق» نام برده شود، با گزارش ارزیابی محصول مطابق سری EN 13381، دامنه کاربرد، روش اجرا و الزام‌های نگهداری. اتصال‌ها نیز باید برای آتش طراحی شوند. در ساختمان‌های موجود، تغییر کاربری، مدارک ناقص و حفاظت غیرفعال نامشخص مشکل رایج است و سند به سه سطح شناخت NTC با ضرایب اطمینان ۱٫۳۵، ۱٫۲۰ و ۱٫۰۰ ارجاع می‌دهد و برای پوشش‌های متورم‌شونده قدیمی نمونه فدایی آزمایشگاهی پیشنهاد می‌کند.

چرا برای مهندسان مهم است؟

سازه فولادی در دمای بالا به‌سرعت مقاومت خود را از دست می‌دهد و استفاده از حفاظت بدون مستندسازی دقیق، ایمنی را تضمین نمی‌کند. الزام‌های حفاظت در برابر آتش در مبحث سوم حفاظت ساختمان‌ها در برابر آتش و طراحی سازه‌های فولادی در مبحث دهم طرح و اجرای ساختمان‌های فولادی آمده است. ایده اصلی این سند، یعنی ثبت دقیق مفروضات و حدود اعتبار، برای مهندسان ایرانی نیز قابل تأمل است، ولی ارجاع‌ها استانداردهای اروپایی‌اند و برای ایران باید با آیین‌نامه‌های داخلی تطبیق داده شوند.

برای مرور ضوابط ایمنی، اپلیکیشن قوانین ساخت‌وساز را ببینید.