فرونشست زمین در تهران، البرز و کرمان؛ ارقام برداشت آب

برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی فرونشست زمین را در کشور تشدید کرده است. به گزارش خبرگزاری تسنیم، علی بیت‌اللهی، رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، روز ۲۷ مهر ۱۴۰۵ وضعیت مصرف آب زیرزمینی را در سه استان تهران، البرز و کرمان بررسی کرد. به گفته او، افت سطح آب در تهران و البرز با فرونشست مرتبط است و در کرمان سهم کشاورزی در برداشت بالاست.

ارقام سه استان

بر اساس این گزارش، ۴۰ درصد برداشت سالانه آب زیرزمینی استان تهران، یعنی ۸۷۵ میلیون مترمکعب، صرف تأمین آب شرب می‌شود. در البرز ۳۶ درصد کل برداشت آب زیرزمینی به شرب اختصاص دارد و تمرکز جمعیت در تهران و کرج از عوامل اصلی این مصرف است.

در کرمان، طبق آمار دوره سوم سال ۱۴۰۴، ۳۱ هزار و ۵۹۵ حلقه چاه مجوزدار وجود دارد که مجموع برداشت سالانه آن‌ها حدود ۵ میلیارد و ۷۰۹ میلیون مترمکعب است. این استان از نظر برداشت آب زیرزمینی رتبه نخست کشور را دارد. ۹۲ درصد آب برداشت‌شده در کرمان در کشاورزی آبی مصرف می‌شود و ۸۳ درصد از آن با آبیاری غرقابی به کار می‌رود.

شکاف‌ها و پیامدها

بیت‌اللهی اواخر تیر امسال درباره فرونشست در منطقه معین‌آباد ورامین هشدار داده بود. او گفت این پدیده در سطح زمین به شکل شکاف‌های طولی و گسترده دیده می‌شود که گاه حفره‌های ناپیوسته‌اند، اما در لایه‌های زیرسطحی به هم متصل‌اند. به گفته او، این شکاف‌ها علاوه بر اختلال در توزیع آب در مزارع، می‌توانند مسیر فروریزش‌های خطی شوند. بیش از ۹۰ درصد اراضی زراعی آبی ایران با روش غرقابی آبیاری می‌شوند. راهکارهای مطرح‌شده شامل مدیریت مصرف آب، اصلاح الگوی آبیاری و کاهش فشار بر منابع زیرزمینی است.

چرا برای مهندسان مهم است؟

فرونشست مستقیماً به پی، پی‌سازی و تأسیسات زیرزمینی ساختمان‌ها مربوط می‌شود. در محدوده‌هایی با افت آبخوان، مطالعات ژئوتکنیک باید وجود شکاف و نشست غیر یکنواخت را بررسی کند و طراحی فونداسیون بر اساس مبحث هفتم پی و پی‌سازی انجام شود. اثر نشست‌های نامساوی بر بارهای وارد بر سازه نیز در مبحث ششم بارهای وارد بر ساختمان باید دیده شود.

برای محاسبه‌های روزمره مهندسی و بررسی پارامترهای زمین، از ابزارهای محاسبات مهندسی اپلیکیشن استفاده کنید.