اتاق امن و ابعاد انسانی بازسازی در روز جهانی اسکان بشر

پیش‌بینی «اتاق امن» در طراحی ساختمان‌ها و توجه به ابعاد روانی و اجتماعی بازسازی پس از جنگ، دو موضوعی بودند که سخنرانان مراسم روز جهانی اسکان بشر مطرح کردند. به گزارش سازمان نظام مهندسی ساختمان که ۲۳ مهر ۱۴۰۵ به نقل از شبکه ساختمان و پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی منتشر کرد، محمود رازجویان، استاد دانشگاه و متخصص طراحی مسکن، و پرویز پیران، جامعه‌شناس و پژوهشگر توسعه شهری، در این مراسم که در ساختمان دادمان وزارت راه و شهرسازی برگزار شد، سخن گفتند.

رازجویان: امنیت ساکنان در طراحی مسکن

رازجویان گفت طراحی سکونتگاه‌ها باید ابعاد فنی، انسانی و اجتماعی را هم‌زمان در نظر بگیرد. او با اشاره به تخریب گسترده سکونتگاه‌ها در مناطق جنگ‌زده، از جمله غزه، گفت امنیت ساکنان و حفاظت از جان آن‌ها باید در برنامه‌ریزی مسکن لحاظ شود و پیش‌بینی اتاق امن در ساختمان‌ها را راهکاری قابل بررسی دانست. به گفته او، دانشگاه‌ها مسئول ایده‌پردازی و تولید دانش‌اند و تبدیل ایده‌ها به راهکار اجرایی باید با مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان و بخش اجرایی انجام شود.

پیران: بازسازی فقط ساخت دوباره نیست

پیران گفت برنامه‌ریزی بازسازی پس از جنگ عمدتاً بر ساخت دوباره بناهای تخریب‌شده متمرکز است، در حالی که خانه صرفاً یک فضای فیزیکی نیست و با تخریب آن، بخشی از خاطرات، سرمایه زندگی و احساس امنیت ساکنان نیز از بین می‌رود. به گفته او، ابعاد روانی، انسانی و اجتماعی تخریب مسکن باید هم‌زمان با بازسازی کالبدی در برنامه‌ها دیده شود. او همچنین پیشنهاد کرد ادبیات حوزه مسکن بازنگری شود و به‌جای «سکونتگاه‌های غیررسمی» از اصطلاح «مسکن خودساخته» استفاده شود.

چرا برای مهندسان مهم است؟

پیشنهاد اتاق امن با تصمیم اخیر وزارت راه برای بازنگری مبحث بیست‌ویکم مقررات ملی ساختمان (پدافند غیرعامل) و الزام پناهگاه در ساختمان‌های جدید هم‌راستاست. مبحث بیست‌ویکم چارچوب این الزامات را تعیین می‌کند و اتاق امن می‌تواند شکل سبک‌تر و کم‌هزینه‌تر آن در ساختمان‌های مسکونی معمولی باشد؛ مهندسان معمار و سازه باید از همین حالا طراحی فضایی با دیوارهای مقاوم، تهویه مستقل و دسترسی سریع را بیازمایند. بخش سازه‌ای آن بر مبنای مبحث نهم (بتن‌آرمه) و بارگذاری مناسب طبق مبحث ششم (بارهای وارد بر ساختمان) محاسبه می‌شود.

نگاه پیران نیز برای مهندسانی که در بازسازی کار می‌کنند پیام عملی دارد: تعمیر یا بازسازی سریع بدون مشورت با ساکنان، رضایت و حس امنیت آن‌ها را تأمین نمی‌کند. پیشنهاد او برای استفاده از اصطلاح «مسکن خودساخته» نیز یادآور این است که بخش بزرگی از مسکن کشور بدون نظارت مهندسی ساخته شده و ارزیابی و مقاوم‌سازی آن، بر اساس مبحث هشتم (ساختمان‌های با مصالح بنایی)، بازار کاری گسترده برای مهندسان است. مبنای حقوقی بازسازی و کمک‌های مربوط به آن در قوانین حمایت از بازسازی و مسکن آمده است.